Осакаров ауданының
киелі орындары
Қарағанды облысы Осакаров ауданы орталықтандырылған кітапхана жүйесі жобасы
Ақбұлақ ауылдық округі
Өртеңжал
Округ аумағында зерттеулер 1911 және 2008 жылдары И.А.Кукушкиннің басшылығымен ҚарМУ археологиялық экспедициясының барлау отрядынан басталды.
Ауданнан ерте темір ғасыры мен орта ғасырларға жататын 18 мәдениет ескерткіштер табылды.
1. Өртенжал I қорымы (ерте темір ғасыры)
Ол Ертіс-Қарағанды каналының оң жағалауында, No16 сорғы станциясынан солтүстік-шығыста 1,9 км, Бөрлі карьерінен оңтүстік-шығысқа қарай 12 км, электр жеткізу желісінен оңтүстік-шығысқа қарай 1,5 км, Қарағанды-Павлодар тас жолынан оңтүстікке қарай 6 км жерде орналасқан. 5 қорғаннан тұрады. 1991 жылы ашылған ҚМУ қызметкері И.А.Кукушкин ашқан.
2. IV Өртенжал қорымы (ерте темір ғасыры)
IV Өртенжал қорымы No16 сорғы станциясынан солтүстік-шығысқа қарай 4,7 км, Қарағанды –Павлодар тас жолынан 5 км оңтүстік-батысқа қарай, Бөрлі карьерінен оңтүстік –шығысқа қарай төбелер арасындағы алқапта орналасқан. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай қорымды электр желілері кесіп өтеді (11-сурет). Қорым тас қоршауы бар 4 қорғаннан тұрады. 1991 жылы ҚарМУ қызметкері И.А. Кукушкин ашты.
3. Өртенжал қорғаны (орта ғасырлар)
Ол төмен төбенің басында, Ертіс-Қарағанды каналынан солтүстікке қарай 0,4 км жерде, No16 сорғы станциясынан 3,6 км солтүстік-шығыста, Қарағанды-Павлодар тас жолынан оңтүстік-шығыста 5,8 км, Борлы карьерінен 15 км оңтүстік-шығыста, электр желісінен шығысқа қарай 1 км жерде орналасқан.
1991 жылы ҚМУ қызметкері И.А.Кукушкин ашты.
4.Бөрлі қорымы (орта ғасырлар)
Ол жер бедерінде үстем төбенің басында, No16 сорғы станциясынан батысқа қарай 1,8 км жерде, Бөрлі карьерінен шығысқа қарай оңтүстік-шығысқа қарай 8 км жерде, электр жеткізу желісінен оңтүстік-шығысқа қарай 300 м жерде орналасқан. Қорым 12 құрылымнан тұрады.
1991 жылы ҚМУ қызметкері И.А.Кукушкин ашты.
5. Өртенжал қорымы (орта ғасырлар)
Ол аласа төбенің басында, Қарағанды-Павлодар тас жолының Ертіс каналынан 0,3 км солтүстік-батыста, Бөрлі карьерінен оңтүстік-шығысқа қарай 15 км, электр жеткізу желісінен оңтүстікке қарай 1,5 км жерде орналасқан. Тас қоршауы бар 5 қорғаннан тұрады. 1991 жылы ҚМУ қызметкері И.А. Кукушкин ашты.
6. Өртенжал V қорымы (ортағасырлық дәуір)
Ол Ертіс-Қарағанды каналының оң көтерілген жағасында, No16 сорғы станциясынан шығысқа қарай 3,2 км, Қарағанды-Павлодар тас жолынан оңтүстік-шығыста 7,5 км жерде орналасқан. 5 қорғаннан тұрады.
1991 жылы ҚМУ қызметкері И.А.Кукушкин ашты.
7. Қорған Шадыр (орта ғасырлар)
Ол Ертіс-Қарағанды каналының No11 гидроэлектрлік кешенінің Шідерті су қоймасының шығыс жағалауындағы аласа төбенің басында, Молодежный поселкесінен шығысқа қарай 3,5 км жерде, No 11 гидроэлектрлік кешенінен оңтүстік-шығысқа қарай 2 км, Бөрлі-Шоқы теміржолының батысында 1,2 км жерде орналасқан. 2008 жылы И.А.Кукушкиннің басшылығымен ҚарМУ жанындағы САИ барлау отряды ашты.
8. Шідерті қорымы (орта ғасырлар)
Молодежный кентінен 3,8 км шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай, Ертіс-Қарағанды каналының No11 гидроэлектрлік кешенінің Шідерті су қоймасының шығыс жағалауындағы аласа төбенің басында, балық аулау бригадасынан 150 м шығыс-оңтүстік-шығысында, телемұнарадан оңтүстік-шығысқа қарай 100 м 8 км, Бөрлі-Шоқы теміржолынан батысқа қарай 1,5 км, электр жеткізу желісінен батысқа қарай 5 км жерде орналаксқан. Қорым 2 қорғаннан тұрады. 2008 жылы И.А.Кукушкиннің басшылығымен ҚарМУ жанындағы САИ барлау отряды ашты.
9 Өртенжал II қорымы (ерте темір ғасыры)
Өртенжал II қорымы Ертіс-Қарағанды каналының оң жағалауының төбесінде, No 16 сорғы станциясынан оңтүстік-шығысқа қарай 2,5 км, электр жеткізу желісінен оңтүстікке қарай 1 км жерде орналасқан.2 қорғаннан тұрады. 1991 жылы И.А.Кукушкиннің жетекшілігімен ҚарМУ экспедициясы ашты.
10. Ақбұлақ қорғаны (ерте темір ғасыры)
Үйінді төбенің басында, Ертіс - Қарағанды каналынан солтүстік-батысқа қарай 0,4 км жерде, No16 сорғы станциясынан оңтүстік-батысқа қарай 2 км жерде, No 16 гидроэлектростанциясының су қоймасынан оңтүстік-шығысқа қарай 0,4 км, Бөрлі көмір шұңқырынан оңтүстік-шығысқа қарай 8 км жерде орналасқан. 2011 жылы И.А.Кукушкиннің жетекшілігімен ҚарМУ жанындағы САИ барлау отряды ашты.
11. Өртенжал қорғаны II (ерте темір ғасыры)
Ол батыстан шығысқа қарай созылған аласа жотада, Ертіс - Қарағанды каналынан 0,2 км солтүстікте, No 15 сорғы станциясынан 2 км солтүстік-шығыста орналасқан. 2010 жылы И.А. Кукушкиннің жетекшілігімен ҚарМУ-да САИ барлау отряды ашты.
12. Өртенжал VI қорымы (ерте темір ғасыры)
Қорым салыстырмалы түрде тегіс жерде, Ертіс - Қарағанды каналынан 0,2 км солтүстікте, No15 сорғы станциясынан 1,5 км солтүстік-шығыста, Қарағанды-Павлодар тас жолынан оңтүстік-оңтүстік-шығыста 9 км жерде орналасқан. Қорым 2 қорғаннан тұрады. 2008 жылы И.А.Кукушкиннің басшылығымен ҚарМУ жанындағы САИ барлау отряды ашты.
13 Өртенжал III қорымы (ерте темір ғасыры)
Қорым Ертіс - Қарағанды каналының су қоймасынан оңтүстік-батысқа қарай 2,5 км, Бөрлі карьерінен оңтүстік-шығысқа қарай 8 км жерде төбенің басында орналасқан. Қорым 3 тас қорғаннан тұрады. Ескерткішті 1991 жылы ҚарМУ қызметкері И.А.Кукушкин ашты.
14. Өртенжал III қорымы (орта ғасырлар)
Өртенжал III қорымы төбенің басында, басталу нүктесінен оңтүстікке қарай 5 км, No 16 сорғы станциясынан 3,2 км солтүстік-шығыста, No15 сорғы станциясынан 4 км солтүстік-солтүстік-батыста, Қарағанды-Павлодар тас жолынан оңтүстік-шығыста 6 км, Бөрлі карьерінен оңтүстік-шығысқа қарай 14 км жерде орналасқан. Қорым екі тас қорғаннан тұрады. Ескерткішті 1991 жылы КарМУ экспедициясы И.А.Кукушкин ашты.
15. Әулиетөбе қорғаны (орта ғасырлар)
Үйінді Молодежный (Тракторист) ауылынан солтүстікке қарай 1 км төбенің басында, теледидар мұнарасы бар Әулиетаудан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км жерде, электр жеткізу желісінен оңтүстік-шығысқа қарай 0,1 км, Қарағанды-Павлодар тас жолынан батысқа қарай 1,5 км, базадан солтүстік-батысқа қарай 0,5 км жерде орналасқан. 2011 жылы И.А.Кукушкиннің жетекшілігімен ҚарМУ жанындағы САИ барлау отряды ашты.
16. II Қарамұрын қорымы (орта ғасырлар)
Қорым Ахметауылдан 20 м шығыс-оңтүстік-шығыста, Қарамұрын бөгенінен 1 км шығыс-солтүстік-шығысқа қарай орналасқан төбешікте орналасқан. Қорым 3 қорғаннан тұрады. 2011 жылы И.А.Кукушкиннің жетекшілігімен ҚарМУ жанындағы САИ барлау отряды ашты.
17. III Қарамұрын қорымы (орта ғасырлар)
Қорым маусымдық су ағынының екі жағында, баурайда және төбенің етегінде, Ахметауылдан оңтүстік-шығысқа қарай 19,5 км, Қарамұрын бөгетінен оңтүстік-шығысқа қарай 1 км, іске қосу нүктесінен оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Қорым 7 қорғаннан тұрады. 2011 жылы И.А.Кукушкиннің жетекшілігімен ҚарМУ жанындағы САИ барлау отряды ашты.
18. Шадыр қорымы (ерте темір дәуірі)
Ертіс-Қарағанды каналының No11 гидроэлектростанциясының су қоймасының солтүстік жағалауында, Молодежный кентінен шығысқа қарай 3 км жерде, No11 сорғы станциясынан 1 км-де, Борлы-Куучек теміржолынан 800 м оңтүстік-батыста, Молодежный – Шідерті тас жолынан 170 м солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Қорым 3 құрылымнан тұрады. 2011 жылы И.А.Кукушкиннің жетекшілігімен ҚарМУ жанындағы САИ барлау отряды
Кукушкин И.А. Археологическая карта Осакаровского района[Текст] / И.А.Кукушкин, Т.С.Толеуов,А.И. Кукушкин.-Караганда,2013.-137с.